تا سر حد نبرد و خونريزى و هتك حرمت و اتهام يكديگر به انحراف و خيانت مىرسيد « 1 » ، گونه‌هاى وسيع‌ترى از شكاف‌هاى عقيدتى و فكرى « 2 » در پيكرهء امت اسلامى بروز كرد كه در واقع بازتاب‌هايى از وجوه مختلف تضادهاى درونى رهبرى فكرى با گرايش « اجتهاد در مقابل نص » بود .

--> ( 1 ) - ر . ك : اتهام خليفهء دوم به خالد بن وليد ، بر اين اساس كه مرد مسلمانى را به قتل رسانده ، متمايل به همسر او شده است ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 274 ، چاپ دار الكتب العلمية ، بيروت . ( 2 ) - مناهج الاجتهاد ، دكتر محمد سلام مدكور ، مبحث پيدايش فرقه‌ها و مكاتب كلامى و فقهى اسلامى و كشمكش‌هاى ميان آنها ؛ الملل و النحل ، شهرستانى ، ج 1 ، ص 15 .